PrEP — Pre-Exposure Prophylaxis
ยา PrEP คือยาป้องกันเชื้อ HIV แบบล่วงหน้า (Pre-Exposure Prophylaxis) เหมาะสำหรับคนที่มีความเสี่ยงสูงหรือรู้ล่วงหน้าว่าอาจเจอสถานการณ์เสี่ยง ยา PrEP ประกอบด้วยตัวยา 2 ชนิดรวมในเม็ดเดียว (Fixed Dose Combination) และต้องรับประทานอย่างสม่ำเสมอเพื่อให้ระดับยาในเลือดสูงพอที่จะป้องกันเชื้อก่อนที่มันจะฝังตัวในร่างกาย
กินทุกวัน (Daily)
กินวันละ 1 เม็ด ทุกวันในช่วงเวลาเดิม — ควรเริ่มกินล่วงหน้าอย่างน้อย 7 วันก่อนเจอความเสี่ยง
สูตร 2-1-1
กิน 2 เม็ดก่อนมีเซ็กส์ 2–24 ชม., 1 เม็ดหลัง 24 ชม. และอีก 1 เม็ดหลัง 48 ชม. — ใช้ได้เฉพาะกลุ่มชายรักชายเท่านั้น
CAB-LA ฉีด
ฉีดเข้ากล้ามเนื้อทุกๆ 2 เดือน ไม่ต้องคอยกินยาทุกวัน — ปัจจุบันเริ่มมีให้บริการแล้วในไทย
PEP — Post-Exposure Prophylaxis
ยา PEP คือยาป้องกัน HIV แบบเร่งด่วน (Post-Exposure Prophylaxis) เหมาะกับคนที่ “เพิ่งพลาดมา” หมาดๆ เช่น ถุงยางฉีกขาด ถุงหลุด หรือเมาจนไม่ได้ป้องกัน ยา PEP ทำงานโดยยับยั้งเอนไซม์ที่ไวรัส HIV ใช้ในการแบ่งตัว ป้องกันไม่ให้เชื้อแพร่กระจายและติดเชื้อในเซลล์ร่างกายก่อนที่จะสายเกินไป
กฎเหล็ก: ต้องกินให้เร็วที่สุดภายใน 72 ชั่วโมง — ยิ่งเร็วยิ่งดี และต้องกินติดต่อกันทุกวันจนครบ 28 วัน ห้ามขาดแม้แต่วันเดียว
ใครบ้างที่ควรใช้?
ยาแต่ละชนิดเหมาะกับกลุ่มความเสี่ยงที่แตกต่างกัน
เหมาะกับ PrEP
· มีความเสี่ยงต่อเนื่องยาวนาน
· มีเพศสัมพันธ์กับคนที่มีเชื้อ HIV
· มีคู่นอนหลายคน
· กลุ่มชายรักชาย
· ใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น
· เคยใช้ยา PEP บ่อยครั้ง
· มีเพศสัมพันธ์กับคนที่มีเชื้อ HIV
· มีคู่นอนหลายคน
· กลุ่มชายรักชาย
· ใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น
· เคยใช้ยา PEP บ่อยครั้ง
เหมาะกับ PEP
· ถุงยางอนามัยแตกหรือหลุด
· มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน
· ไม่ทราบสถานะ HIV ของคู่
· เข็มฉีดยาที่มีเชื้อทิ่ม
· ใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น
· เหตุการณ์เกิดขึ้นภายใน 72 ชม.
· มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน
· ไม่ทราบสถานะ HIV ของคู่
· เข็มฉีดยาที่มีเชื้อทิ่ม
· ใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น
· เหตุการณ์เกิดขึ้นภายใน 72 ชม.
วิธีการใช้ยา
ต้องใช้อย่างถูกต้องตามแพทย์แนะนำจึงจะได้ผลสูงสุด
วิธีใช้ PrEP
Daily PrEP
กินวันละ 1 เม็ด ในช่วงเวลาเดิมทุกวัน — ควรเริ่มกินล่วงหน้าอย่างน้อย 7 วันก่อนเจอความเสี่ยง และหลังหมดความเสี่ยงให้กินต่ออีก 1 เดือนก่อนหยุด
On-Demand 2-1-1
กิน 2 เม็ดก่อนมีเซ็กส์ 2–24 ชม. · 1 เม็ดหลัง 24 ชม. · 1 เม็ดหลัง 48 ชม. — เฉพาะกลุ่มชายรักชาย
ตัวอย่าง: มีเพศสัมพันธ์คืนวันอาทิตย์ → กิน 2 เม็ดเช้าวันอาทิตย์ → 1 เม็ดวันจันทร์ → 1 เม็ดวันอังคาร แล้วหยุด
ตัวอย่าง: มีเพศสัมพันธ์คืนวันอาทิตย์ → กิน 2 เม็ดเช้าวันอาทิตย์ → 1 เม็ดวันจันทร์ → 1 เม็ดวันอังคาร แล้วหยุด
CAB-LA ฉีด
ฉีดเข้ากล้ามเนื้อทุก 2 เดือน ไม่ต้องคอยกินยาทุกวัน — มีให้บริการแล้วที่คลินิกนิรนาม สภากาชาดไทย
วิธีใช้ PEP
ก่อนรับยา แพทย์จะตรวจ HIV ก่อนเสมอ เพราะหากมีเชื้ออยู่แล้ว PEP จะไม่มีประสิทธิภาพและอาจทำให้เชื้อดื้อยาได้
เริ่มยา
ภายใน 72 ชั่วโมงหลังเสี่ยง — ยิ่งเร็วยิ่งดี ห้ามรอ
ระยะเวลา
28 วันติดต่อกัน ห้ามขาดแม้แต่วันเดียว
ติดตามผล
ตรวจเลือดซ้ำเมื่อครบ 28 วัน และนัดอีกครั้งในเดือนที่ 1 และเดือนที่ 3
ผลข้างเคียงที่ควรรู้
ส่วนใหญ่เกิดช่วงแรกและหายได้เอง — สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ
ผลข้างเคียงระยะสั้น (พบบ่อย)
คลื่นไส้
มักเกิดช่วงเริ่มต้น หายเองใน 2–3 สัปดาห์ — แนะนำให้กินยาพร้อมมื้ออาหาร
ปวดหัว
มักหายเองภายใน 1 เดือน — ถ้าปวดรุนแรงหรือไม่หาย ให้ปรึกษาแพทย์
ท้องเสีย
อุจจาระเหลวกว่าปกติ มักหายเองใน 3–4 สัปดาห์
ผลข้างเคียงระยะยาว (พบน้อย)
ตับ
หากตาขาวหรือผิวเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม หรือเบื่ออาหารนานกว่า 1 อาทิตย์ — รีบพบแพทย์ทันที
ไต
แพทย์จะตรวจไตก่อนให้ยาเสมอ — ถ้ากินอาหารเสริมที่มีครีเอทีนด้วย ต้องแจ้งแพทย์ก่อน
มวลกระดูก
บางรายมวลกระดูกลดลงเล็กน้อย แต่จะกลับมาเป็นปกติเมื่อหยุดยา
ประสิทธิภาพในการป้องกัน HIV
ยาทั้งสองชนิดมีประสิทธิภาพสูง แต่ไม่ใช่ 100% — การใช้ถุงยางอนามัยควบคู่จะเพิ่มความปลอดภัยสูงสุด
99%
PrEP
ป้องกันการติดเชื้อ HIV จากเพศสัมพันธ์ เมื่อกินยาสม่ำเสมอตามที่แพทย์แนะนำ
>80%
PEP
เมื่อเริ่มยาภายใน 72 ชม. และกินครบ 28 วันติดต่อกัน
หมายเหตุ: PrEP ลดความเสี่ยงจากการใช้เข็มฉีดยาร่วมกันได้ประมาณ 74% — ส่วน PEP มีอัตราความล้มเหลวเพียง ~0.37% เมื่อใช้ครบคอร์สและถูกต้อง
สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ ยา PrEP และ PEP ไม่ใช่ยาที่ป้องกันได้ 100% การใช้ถุงยางอนามัยควบคู่ไปด้วย การตรวจเลือดอย่างสม่ำเสมอ และการปรึกษาแพทย์เป็นประจำ จะช่วยให้คุณป้องกัน HIV ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด การรู้จัก PrEP และ PEP และเลือกใช้อย่างถูกต้องคือการลงทุนด้านสุขภาพที่คุ้มค่าที่สุดในชีวิต
ขั้นตอนการขอรับยา
ซื้อตามร้านขายยาทั่วไปไม่ได้ ต้องผ่านกระบวนการทางการแพทย์เท่านั้น
01
ประเมินความเสี่ยงและพบแพทย์
ไปที่คลินิกหรือโรงพยาบาล แจ้งว่า “ต้องการรับยา PrEP” หรือ “ขอรับยาฉุกเฉิน PEP” เล่าความจริงให้แพทย์ฟัง ไม่ต้องอาย — ข้อมูลที่ถูกต้องช่วยให้ได้สูตรยาที่เหมาะสมที่สุด
02
เจาะเลือดตรวจ (ขั้นตอนบังคับ)
แพทย์จะตรวจหาเชื้อ HIV, ซิฟิลิส, ไวรัสตับอักเสบ B/C และตรวจการทำงานของไต (Creatinine) — ต้องยืนยันว่าไม่มีเชื้อ HIV อยู่แล้วก่อน เพราะถ้ามีเชื้ออยู่แล้วและกิน PrEP อาจทำให้เชื้อดื้อยาได้
03
รับยาและคำแนะนำ
หากผลเลือดปกติ แพทย์จะจ่ายยาให้ทันที — PEP ได้ยาไปกินเลย 28 วัน · PrEP มักจ่าย 1–3 เดือนแรกก่อน แล้วค่อยมาต่อ
04
ติดตามผล (Follow-up)
PEP: ตรวจเลือดซ้ำเมื่อครบ 28 วัน และนัดอีกครั้งในเดือนที่ 1 และเดือนที่ 3
PrEP: ต้องมาเจาะเลือดตรวจหาเชื้อ HIV และรับยาเพิ่มทุกๆ 1–3 เดือน ตลอดช่วงที่กินยา
PrEP: ต้องมาเจาะเลือดตรวจหาเชื้อ HIV และรับยาเพิ่มทุกๆ 1–3 เดือน ตลอดช่วงที่กินยา
หาได้ที่ไหนในไทย และราคาเท่าไหร่?
ปัจจุบันการเข้าถึงยา PrEP และ PEP ในไทยง่ายและครอบคลุมมากขึ้น มีทั้งแบบฟรีและเสียเงิน
ตัวเลือกที่ 1 — รับฟรี (สิทธิ สปสช.)
คนไทยที่มีบัตรประชาชนสามารถรับ PrEP ฟรีได้ที่โรงพยาบาลรัฐที่เข้าร่วมโครงการ หรือศูนย์บริการสาธารณสุขใกล้บ้าน
พิกัดแนะนำ: คลินิกนิรนาม สภากาชาดไทย · คลินิกชุมชนสีลม · Mplus · SWING
วิธีค้นหา: เช็กคลินิกผ่านแอป เป๋าตัง → เมนูกระเป๋าสุขภาพ หรือ testbkk.org
วิธีค้นหา: เช็กคลินิกผ่านแอป เป๋าตัง → เมนูกระเป๋าสุขภาพ หรือ testbkk.org
ตัวเลือกที่ 2 — คลินิกนิรนาม สภากาชาดไทย
ศูนย์กลางที่ถูกและดีที่สุดในไทย — BTS ราชดำริ · เชี่ยวชาญเฉพาะทาง · มียา PrEP แบบฉีดแล้ว
PrEP แบบกิน (ไม่ได้ใช้สิทธิฟรี)
~300–500 บาท/เดือน
PrEP แบบฉีด CAB-LA
~14,900 บาท/เข็ม
PEP ครบคอร์ส 28 วัน + เจาะเลือด
1,500–3,000 บาท
ตัวเลือกที่ 3 — คลินิกเอกชนเฉพาะทาง
เช่น Pulse Clinic, Safe Clinic — เป็นส่วนตัวสูง รวดเร็ว นัดเวลาได้ บริการระดับพรีเมียม
PrEP เริ่มต้น ~1,500–3,000 บาท/เดือน · PEP เริ่มต้น ~3,500–7,000+ บาท
ตัวเลือกที่ 4 — โรงพยาบาลเอกชนทั่วไป
เปิด 24 ชั่วโมง — เหมาะสำหรับเคส PEP ฉุกเฉินที่เกิดขึ้นตอนกลางดึก
ราคาสูงที่สุด: คอร์ส PEP อาจพุ่งไปถึง 10,000–20,000+ บาท — ถ้ารอได้ถึงเช้า ให้รอและไปคลินิกนิรนามแทน
ข้อควรจำทิ้งท้าย
ยา PrEP และ PEP เก่งกาจแค่ไหน ก็ป้องกันได้เฉพาะเชื้อ HIV เท่านั้น — ไม่ป้องกันซิฟิลิส, หนองใน, เริม หรือหูดหงอนไก่
“ถุงยางอนามัย” จึงยังคงเป็นเพื่อนแท้ที่ดีที่สุดของผู้ชายเสมอ ใส่ถุงยางควบคู่กับ PrEP คือการป้องกันระดับทะลุหลอด 100%
“ถุงยางอนามัย” จึงยังคงเป็นเพื่อนแท้ที่ดีที่สุดของผู้ชายเสมอ ใส่ถุงยางควบคู่กับ PrEP คือการป้องกันระดับทะลุหลอด 100%
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
1. คลินิกนิรนาม ศูนย์วิจัยโรคเอดส์ สภากาชาดไทย — th.aidsid.or.th
2. TestBKK — ค้นหาคลินิก PrEP/PEP ใกล้บ้าน — testbkk.org
3. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข — ddc.moph.go.th
4. โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ — samitivejchinatown.com
5. Love2Test — love2test.org
2. TestBKK — ค้นหาคลินิก PrEP/PEP ใกล้บ้าน — testbkk.org
3. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข — ddc.moph.go.th
4. โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ — samitivejchinatown.com
5. Love2Test — love2test.org
